Czym jest PSA?

Czym jest PSA?

PSA inaczej swoisty antygen sterczowy to białko, które produkowane jest przez komórki nabłonka gruczołowego prostaty. PSA jest często wykorzystywane do wykrywania i śledzenia raka prostaty, a także do wykrywania przerostu gruczołu krokowego. PSA jest jednym z dominujących białek, które pochodzą z prostaty, a dokładniej z płynu nasiennego. Białko występuje w stężeniu od 0,5 do 3 g/L. Dojrzała aktywna cząsteczka PSA to jednołańcuchowy szkielet polipeptydowy składający się z 237 reszt aminokwasowych. W nasieniu około  PSA jest aktywne enzymatycznie. Natomiast kilka procent antygenu jest związane z inhibitorem białka C w nasieniu. Gen PSA należy do genów ludzkiej kalikreiny gruczołowej, która zlokalizowana jest na drugim ramieniu chromosomu. Przeciwciała przeciwko PSA mogą reagować krzyżowo z kalikreina tkankową oraz gruczołową. Należy przede wszystkim pamiętać, że PSA jest wytwarzane przez zdrowy nabłonek w obrębie prostaty. Swoisty antygen sterczowy obecny jest u osób zdrowych, z lekkim przerostem gruczołu, w stanach zapalnych, jak również u osób chorych na raka stercza.

Badanie PSA

Badanie PSA wykonywane jest w celu ogólnego monitorowania stanu zdrowia oraz bardzo często stosowane jest do diagnozowania i monitorowania pacjentów z rakiem prostaty. Badanie PSA powinien wykonać każdy mężczyzna w wieku od 40 do 69 lat. Bardzo ważna jest świadomość - jak istotne jest wykonywanie badań przesiewowych.  Należy regularnie wykonywać badanie przesiewowe, zwłaszcza u osób z obciążeniem genetycznym, czyli takich u których w rodzinie pojawił się wcześniej rak stercza. Najczęściej rak prostaty rozwija się bezobjawowo, jednak występuje kilka symptomów, które sygnalizują, aby wykonać badanie.

Dla kogo test PSA – wskazania:

• Pieczenie w trakcie oddawania moczu
• Trudności z trzymaniem moczu
• Ból podbrzusza
• Zaburzenia erekcji
• Występowanie krwi w spermie

Jeżeli u mężczyzny występuje jakikolwiek z objawów powinien udać się do urologa, który może zlecić badanie PSA. Mężczyźni po 40 roku życia powinni zostać poinformowani, aby regularnie się badać. Nieleczony rak prostaty prowadzi do szeregu powikłań, odbija się na znacząco na zdrowiu, a w konsekwencji może prowadzić do śmierci.

Test PSA

Test PSA najczęściej wykonywany jest z próbki krwi. Połączenie testu PSA z badaniem wykonanym przez odbytnicę (DRE) stosowane jest do bardziej szczegółowej diagnostyki raka prostaty. W przypadku podwyższonego PSA nie jest jednoznaczne, że dana osoba wymaga leczenia z powodu raka prostaty, jednak jest to sygnał, aby zgłosić się do specjalisty w celu weryfikacji i określenia dalszej diagnostyki. Istnieją na rynku szybkie testy do diagnostyki domowej, które służą do wykrywania specyficznego antygenu prostaty. Test wykonywany jest z próbki krwi pobranej z palca. Wynik uzyskujemy już po 10 minutach. Kiedy w oknie kasetki testowej pojawiają się dwie linie – kontrolna C i testowa T, oznacza to podwyższony poziom antygenu PSA

Wówczas należy skonsultować się z lekarzem w celu podjęcia dalszych kroków. Tradycyjne badanie antygenu PSA przebiega w gabinecie lekarskim. W celu zbadania gruczołu krokowego lekarz umieszcza palec w odbytnicy osoby badanej.

• Lekarz prowadzi badanie za pomocą rękawiczek pokrytych środkiem zwiększającym poślizg. Dzięki temu zmniejszony jest dyskomfort podczas badania.
• Pacjent może odczuwać dyskomfort oraz niewielki ucisk w obrębie krocza.
• Lekarz po włożeniu palca w odbytnicę, będzie go przesuwał ku górze, a następnie ku dołowi. Badanie może potrwać kilkanaście sekund. Lekarz dokładnie bada płat gruczołu krokowego. Kształt prostaty przypomina odwrócony stożek o gładkiej sprężystej powierzchni i wymiarach ok. 2,5 cm wysokości, 4 cm szerokości, 3 cm grubości i masie ok. 20 g.
• Podczas badania sprawdzany jest gruczoł prostaty pod kątem występowania ewentualnych stwardnień oraz guzów lub innych możliwych zmian.

Wynik badania PSA

U chorych na raka prostaty wzrasta poziom PSA w surowicy. Podwyższony poziom PSA występuje również u osób z łagodnym przerostem prostaty. Jednak pacjenci u których zdiagnozowano raka gruczołu krokowego mają wyższy stosunek kompleksów PSA-ACT do całkowitego PSA w surowicy, niż osoby z łagodnym przerostem prostaty. Wartość PSA należą do bardzo trudnych do interpretacji w praktyce klinicznej. Test na PSA nie ma jasno określonych norm. Najczęściej interpretacja podlega lekarzowi, jednak za górną granicę często przyjmuje się 4 ng/ml. Natomiast niskie wartości 1-2 ng/ml mogą również wymagać obserwacji lekarza oraz osoby, które są obciążone genetycznie. Poziom powyżej 10 ng/ml wskazuje na zwiększone ryzyko występowania raka prostaty. U mężczyzn, u których został zdiagnozowany rak prostaty oznaczenie poziomu PSA ma również kluczowe znaczenia w celu monitorowania skuteczności terapii. Stężenie PSA jako markera pod koniec leczenia powinno znajdować się na bardzo niskim lub nieoznaczalnym poziomie. Jeżeli nie następuje spadek markera PSA, może to świadczyć o braku skuteczności terapii.

Rak prostaty

PSA czyli swoisty antygen prostaty ma kluczowe znaczenie w diagnostyce raka prostaty. Częstość występowania raka prostaty u zdrowych mężczyzn wzrasta z wiekiem. Rak prostaty diagnozowany jest u mężczyzn i należy do nowotworów inwazyjnych. Częstość występowania u mężczyzn do 74 roku życia wynosi około 12,7%, a śmiertelność wynosi około 1%. Pocieszającym jest fakt, że wskaźnik przeżycia uległ poprawie z 68,8% do 92,7%. Najczęściej rak prostaty diagnozowany jest na podstawie badań przesiewowych. Większość zdiagnozowanych mężczyzn prawdopodobnie nie będzie miało objawów. Ocena PSA ma kluczowe znaczenie dla diagnozy raka prostaty. W przypadku raka prostaty, następuje powolny jego rozwój ze względu na długi czas od wystąpienia pierwszych komórek nowotworowych do pojawienia się pierwszych objawów. Podobnie jak w przypadku innych nowotworów istnieją wyższe rokowania wyleczalności w momencie szybkiego wykrycia i diagnostyki. Rak prostaty może rozprzestrzenić się do węzłów chłonnych i innych narządów przez co nie należy go bagatelizować. Istotnymi czynnikami wpływającymi na występowanie raka prostaty jest: rasa, wiek oraz obciążenia genetyczne.

Pomimo, że rak prostaty przejawia się najczęściej bezobjawowo, występują pewne znaki ostrzegawcze, które mogą sygnalizować chorobę:

• pieczenie i ból podczas oddawania moczu
• częste oddawanie moczu
• trudności w zatrzymaniu lub rozpoczęciu oddawania moczu
• nagłe zaburzenia erekcji
• krew w moczu lub spermie

Zaawansowana postać raka prostaty daje przerzuty do innych narządów oraz może objawiać się porażeniem kończyn, złamaniami i bólami kości, powiększonymi węzłami chłonnymi, problemami z krzepliwością krwi oraz uciskiem na rdzeń kręgowy. Wybór leczenia raka prostaty zależy od stopnia zaawansowania choroby. Lekarze starają się dobrać jak najlepszy sposób terapii.

 

Bibliografia:

1. Kordek; Czy wykonywać badanie PSA w celu wykrycia raka stercza?; Debaty onkologiczne, Nowotwory Journal of Oncology, 2013
2. Malm, H. Lilja; Biochemistry of prostate specific antigen, PSA, Lab Invest; 1995
3. P. Tormey; The complexity of PSA interpretation in clinical practice; The surgeon, Journal of the Royal Colleges of Surgeons of Edinburgh and Ireland, 2014