Jak chronić się przed ugryzieniem kleszcza?

Borelioza to choroba zakaźna przenoszona przez kleszcze Ixodes na całym świecie. Spowodowana jest przez bakterie krętek Borrelia burgdoferi. Borelioza jest chorobą wielonarządową. Choroba ta najczęściej atakuje skórę, ale także układ nerwowy. Wczesne objawy obejmują rumień wędrujący, jednak kilka tygodni później pojawia się neuro-borelioza w tym zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie stawów.

To choroba odzwierzęca, która występuje u zwierząt, jednak może być przenoszona na ludzi przez kleszcze. Dla podgrupy kleszczy Ixodes jelenie, owce czy gryzonie to żywiciele ostateczni, natomiast człowiek jest żywicielem przypadkowym. Każdy kleszcz na jeden cykl życiowy ma jeden pobór krwi, przez co kleszcz może nabawić się infekcji w okresie larwalnym lub stadium nimfy. Larwy i nimfy żerują w ciepłe dni, dlatego wzrasta zachorowalność na boreliozę podczas lata. Czynniki środowiskowe, takie jak wzmożona aktywność na świeżym powietrzu czy czynniki klimatyczne powodują rozprzestrzenianie się wektorów kleszczy.

Istnieje kilka różnych podgatunków Borrelia: B. afezelii, B. garinii, B. spielmanii, B. bavariensis i B. garinii, które występują w zależności od położenia geograficznego. Ukąszenia przez kleszcza, które pozostają niezauważone, są jeszcze bardziej niebezpieczne dla zdrowia ludzkiego, ponieważ są przyczepione do skóry ludzkiej znacznie dłużej, przez co zwiększa się ryzyko infekcji. Najlepiej usunąć kleszcza w przeciągu 24 godzin, wówczas ryzyko transmisji jest znacznie mniejsze. Pomimo, że pojawiały się próby tworzenia szczepionki, okazały się rozczarowujące i żadna z nich nie może być stosowany u ludzi. Typowym objawem skórnym w przypadku boreliozy jest rumień i wysypka, które rozprzestrzeniają się z miejsca inokulum. Tzw. rumień wędrujący występuje kilka dni lub tygodni po ukąszeniu kleszcza. Należy wówczas podjąć leczenie bez czekania na potwierdzenie serologiczne. Jeżeli jest to zakażenie Borrelia, wówczas u 60-80% przypadków rumień o średniej szerokości 10 cm rozszerza się. Chociaż wczesna infekcja może przebiegać bezobjawowo to inne wczesne objawy obejmują gorączkę, zmęczenie, bóle głowy czy mięśni. Wykrycie przeciwciał B. burgdorferi może zając około 4-8 tygodni. Wczesne leczenie antybiotykami (doksycyklina, amoksycylina) stosowane przez ok. trzy tygodnie zmniejsza ryzyko chorób przewlekłych. Antybiotyki pozwalają zmniejszyć ryzyko udaru, zmniejszają uszkodzenia spowodowane stanem zapalnym i ograniczają degradację aksonów. Łagodzą także objawy pacjenta, a w szczególności ich ból. Jeżeli istnieje podejrzenie o uszkodzeniu aksonów, należy podjąć leczenie odpowiednimi antybiotykami, niezależnie od badania serologicznego. Nie wiadomo natomiast dlaczego u niektórych osób krętki są usuwane, podczas gdy u innych osób mogą się utrzymywać i wywoływać głęboki stan zapalny w otaczających naczyniach. Borelioza jest mylona często z zakażeniem wirusem ospy wietrznej i półpaśca.  Późna i przewlekła borelioza naśladuje kilka innych przewlekłych chorób neurologicznych, takich jak stwardnienie rozsiane czy zanik mięśni. Kilka tygodni lub miesięcy u około 10-20% pacjentów po ugryzieniu kleszcza może wystąpić zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych.

Zapobieganie infekcji u ludzi i zwierząt polega przede wszystkim na zminimalizowaniu narażenia na kleszcze. Najlepiej unikać obszarów, w których najczęściej bytuje kleszcz. Natomiast w przypadku gdy wybieramy się do miejsc, gdzie możliwe jest ugryzienie przez kleszcza należy nosić odzież, która zasłania wszystkie obszary skóry gdzie mogłoby dojść do ugryzienia. Warto także zaopatrzyć się w środki chemiczne odstraszające kleszcze i akarycydy dostępne zarówno dla ludzi jak i zwierząt. Ludzie powinni regularnie sprawdzać siebie i swoje zwierzęta. Należy usunąć kleszcza tak szybko jak to jest możliwe. Usunięcie kleszcza w ciągu 48 godzin minimalizuje możliwość zakażenia. Dostępnych jest kilka szczepionek weterynaryjnych w celu zmniejszenia prawdopodobieństwa wystąpienia choroby klinicznej u zwierząt domowych, jednakże trzeba mieć na uwadze, że na rynku nie jest dostępna żadna szczepionka, która mogłaby zapobiegać zakażeniu u ludzi.

Polecamy Domowy test do wykrywania krętków Borrelia u kleszcza. W 10 minut dowiesz się czy kleszcze jest nosicielem boreliozy. Już po 10 minutach wynik testu, wiarygodny i łatwy w użyciu.

Bibliografia:

1. L.R.Russel, M.Dryden, A.A. Pinto, J.Lovett; Lyme disease: diagnosis and management; Pract Neurol, 2018
2. Chomel; Lyme diease; Rev. Sci. Tech. Int. Epiz, 2015