Jak żyć z cukrzycą?

Cukrzyca - rodzaje

               Cukrzyca to choroba, która jest powszechna na całym świecie. Pojawia się u wszystkich niezależnie od rasy, wieku, płci czy kontynentu. Następuje ciągły przyrost zachorowań, a koszty leczenia wciąż rosną. W Polsce szacuje się, że na cukrzycę chorych jest około 2 miliony osób, natomiast w skali świata to 300 milionów. Z każdym rokiem wzrasta o około 6 milionów nowych zachorowań i 3,2% zgonów z powodu cukrzycy. Najczęściej do czynienia mamy z dwoma rodzajami cukrzycy: cukrzyca typu 1, zwana inaczej insulinozależną, oraz cukrzyca typu 2, tak zwana insulinoniezależna. Znaczna część społeczeństwa nie zna typu cukrzycy na którą choruje. Według wstępnych prognoz WHO na cukrzycę w 2025 roku będzie chorować około 8 miliardów ludzi na świecie.

Cukrzyca typu 2

               Cukrzyca typu 2, zwana inaczej insulinoniezależną (NIDDM, non-insulin-dependent diabetes mellitus). Cukrzyca typu 2 dotyczy wielu milionów ludzi na świecie. Patogeneza cukrzycy insulinoniezależnej dotyka oporności na insulinę oraz upośledzenie sekracji insuliny. Upośledzone działanie insuliny związane jest ze zjawiskiem otyłości. Tkanka tłuszczowa wówczas uwalnia wolne kwasy tłuszczowe, hormony oraz cytokininy. Wszystkie te związki modyfikują działanie insuliny. Cukrzyca typu 2 jest przyczyną przedwczesnej umieralności, a przede wszystkim powikłań sercowo-naczyniowych, ślepoty, amputacji kończyn i niewydolności nerek. U osób zdrowych poziom glukozy jest utrzymywany w granicach normy dzięki prawidłowemu wydzielaniu insuliny przez komórki β oraz wrażliwości tkanek obwodowych na jej działanie. W przypadku osób chorych na cukrzycę typu 2 ten mechanizm zawodzi, następuje upośledzenie wydzielania insuliny i spadek wrażliwości na ten hormon w tkankach obwodowych: mięśniach szkieletowych, sercu, wątrobie i tkance tłuszczowej.

Cukrzyca typu 1

               Cukrzyca typu 1 (IDDM, insulin – dependent diabetes mellitus) to efekt przewlekłego autoimmunologicznego procesu, w którym dochodzi do niszczenia wysp trzustkowych. Proces ten rozpoczyna się wiele lat przed ujawnieniem się pierwszych objawów klinicznych. Jest to tak zwany okres przedkliniczny (prediabetes). U osób z cukrzycą typu 1 może występować otyłość z towarzyszącymi wykładnikami insulinooporności. Zwiększone jest dobowe zapotrzebowanie na insulinę i pogorszona jest kontrola metaboliczna. Narastającym problemem u osób młodych na cukrzycę typu 1 są zaburzenia odżywiania w tym bulimia i anoreksja. Rozpoznanie i leczenie wymaga specjalistycznego leczenia psychiatrycznego we współpracy z diabetologiem.

Objawy cukrzycy - ogólne

               Cukrzyca początkowo może nie wykazywać żadnych dolegliwości. Czasami pojawiają się dopiero po latach, dlatego tak istotne jest aby obserwować reakcję ciała. Najważniejszym objawem cukrzycy jest wysoki poziom glukozy we krwi. Niestety jest to parametr, który nie jest widoczny gołym okiem.

Objawy cukrzycy:

• Zmniejszenie masy ciała
• Wzmożone pragnienie
• Wielomocz
• Osłabienie
• Wzmożona senność
• Pojawienie się zmian ropnych na skórze
• Stan zapalny narządów moczowo-płciowych

Nieleczona cukrzyca

               Cukrzyca stanowi dla ludzkiego organizmu niezwykłe zagrożenie. Nieleczona cukrzyca wpływa na cały organizm chorego niszcząc kolejne narządy i układ wewnętrzny. Do najczęstszych powikłań należą:

• Zaburzenia wzroku
• Polineuropatie
• Zaburzenia funkcji nerek
• Nadciśnienie tętnicze
• Choroba niedokrwienna serca
• Miażdżyca
• Śmierć
• Śpiączka ketonowa

Jaka dieta przy cukrzycy?

               Prawidłowe żywienie u osób chorych na cukrzycę poprawia ogólny stan zdrowia oraz jest nieodłącznym elementem w leczeniu przewlekłych powikłań cukrzycy. Leczenie wymaga odpowiedniej diety ułożonej przez specjalistę i ustalenie całkowitej kaloryczności oraz ich podział na poszczególne posiłki w ciągu dnia. Przy ustaleniu diety należy uwzględnić indywidulane preferencje żywieniowe, wiek, płeć i poziom aktywności fizycznej. Chorzy na cukrzycę powinni przestrzegać podstawowych zasad zdrowego żywienia: kontrolować ilość spożywanych węglowodanów w diecie i poszczególnych posiłkach, ograniczyć węglowodany proste. Chorzy na cukrzycę typu 1 bez nadwagi i otyłości powinni unikać spożywania węglowodanów prostych i łatwoprzyswajalnych. Insulinoterapia powinna być dostosowana do nawyków żywieniowych pacjenta, jego trybu życia, przy zachowaniu i przestrzeganiu prawidłowych zasad żywienia. U osób chorych na cukrzycę typu 2 wyzwaniem jest utrzymanie odpowiedniej kontroli metabolicznej choroby oraz redukcja nadmiaru masy ciała. Zmniejszenie kaloryczności diety powinno umożliwić choremu stopniową redukcję masy ciała, przy zredukowaniu ilości węglowodanów z zastosowaniem diety niskotłuszczowej.

Leczenie cukrzycy

                Największy procent osób chorych na cukrzycę jest leczonych za pomocą insuliny. Poza tym sposobem, leczenie cukrzycy odbywa się za pomocą doustnych leków hipoglikemicznych oraz doustnych leków hipoglikemicznych w skojarzeniu z insuliną. Niewiele osób chorych na cukrzycę stosuje wyłącznie zmianę stylu życia bez stosowania farmakoterapii. Średni koszt leczenia cukrzycy wynosi ok. 120 zł miesięcznie. Bardzo duża część społeczeństwa uważa, że koszty leczenia są zbyt wysokie i stanowią duże obciążenie finansowe. Samokontrola glikemii jest nieodłączną częścią leczenia cukrzycy. Chorzy na cukrzycę, który leczeni są z pomocą wielokrotnych wstrzyknięć insuliny lub przy użyciu ciągłego podskórnego wlewu powinni wykonywać dobowy pomiar glikemii. Pomiar ten powinien obejmować oznaczenie stężenia glukozy na czczo, przed i ok. 60 – 120 minut po każdym głównym posiłku oraz przed snem. Świadomość i samokontrola u osób chorych zalecana jest, także przy stosowaniu pojedynczych wstrzyknięć insuliny, doustnych leków przeciwcukrzycowych, przy dowolnym wysiłku fizycznym. Aby monitorować poziom glukozy we krwi warto stosować glukometry, które przestawiają wynik badania stężenia glukozy w osoczu krwi. Należy kalibrować oraz sprawdzać stan glukometrów, aby uniknąć fałszywych wyników. Leczenie cukrzycy w dużej mierze polega na kontrolowaniu glikemii, ciśnienia tętniczego, lipidogramu i masy ciała. U osób chorych na cukrzycę określając strategię terapeutyczną należy zwrócić uwagę na stopień ryzyka wystąpienia hipoglikemii i jej ewentualne konsekwencje, czas trwania cukrzycy, występowanie powikłań naczyniowych i innych chorób towarzyszących.

Wysiłek fizyczny a cukrzyca

               Wysiłek fizyczny powinien być integralną częścią prawidłowego, kompleksowego postępowania u osób chorych na cukrzycę. Wysiłek fizyczny wpływa korzystnie na wrażliwość na insulinę, kontrolę glikemii, profil lipidowy i sprzyja redukcji masy ciała. Początkowo wysiłek fizyczny powinien być umiarkowany i uzależniony od ogólnej kondycji pacjenta. Aby uzyskać optymalny efekt w przypadku wysiłku fizycznego powinien on być regularny, podejmowany co najmniej co 2-3 dni. Rozpoczynając intensywną aktywność fizyczną należy wykonać ćwiczenia trwające 5 – 10 minut stanowiące rozgrzewkę, a na zakończenie uspokajające. Bardzo istotne jest zwrócenie uwagi na odpowiednie nawodnienie, zwłaszcza w warunkach wysokiej temperatury otoczenia. Najbardziej odpowiednią formą wysiłku dla osób chorych na cukrzycę jest szybki spacer 3-5 razy w tygodniu. Natomiast odpowiednią formą wysiłku u osób z cukrzycą w momencie kiedy występuje nadwaga i otyłość w każdym wieku jest „nordic walking”.

 

Bibliografia:

1. T. Małecki; Otyłość – insulinoporność – cukrzyca typu 2; Kardiologia Polska, 2006
2. Kurpas, T. Czech, B. Mroczek; Jakość życia pacjentów z cukrzycą – jakie znaczenie mają powikłania?; Family Medicine and Primary Case Review, 2012
3. Sieradzki; Zasady prowadzenia badań w kierunku cukrzycy. Nazewnictwo stanów hiperglikemii ;Diabetologia kliniczna, tom 2, 2013