Ogólne badanie moczu – analiza i wyniki

Układ moczowy

Układ moczowy nazywany wydalniczym jest jednym z najważniejszych układów w organizmie.  Główną i najważniejszą funkcją układu moczowego jest wydalanie szkodliwych produktów przemiany materii. Najczęściej zakażenie układu moczowego zachodzi u kobiet. Dodatkowym ryzykiem jest ciąża. Dzieje się to z powodu budowy anatomicznej układu moczowego, a dokładniej bliskości ujścia cewki moczowej i odbytu. Patogenem wywołującym zakażenia układu moczowego jest w 70-95% przypadków bakteria Escherichia coli. Ich patogenność zależy od toksyczności bakterii, inwazyjności, adhezji i wiązania do komórek gospodarza. Rzadziej następują zakażenia spowodowane przez wirusy czy grzyby. Zakażenia te związane są z obniżeniem odporności, stosowaną farmakologią lub występowaniem innych chorób. Do zakażenie dróg moczowych dochodzi najczęściej przez drogę wstępującą (aż 90% przypadków). Bakterie wnikają do układu moczowego przez cewkę moczową, która kolonizuje dalsze części układu moczowego. Flora bakteryjna ujścia cewki moczowej zapobiega rozwojowi bakterii uropatogennych. W jej skład wchodzą pałeczki mlekowe (Lactobacillus), gronkowce koagulozoujemne, paciorkowce i maczugowce, pozostała cześć to bakterie beztlenowe. U mężczyzn funkcje cewki moczowej spełnia gruczoł krokowy, który zawiera sterczowy czynnik antybakteryjny.

Mocz – funkcje

Mocz powstaje w nerkach w rezultacie trzech procesów: filtracji, sekrecji i resorpcji zwrotnej. Mocz, choć czasami nie zdajemy sobie z tego sprawy spełnia bardzo istotną funkcję w życiu człowieka. W ciągu doby w przypadku zdrowego organizmu wydalamy od 600 do 2500 ml moczu. Ilość zależy od wielu czynników m.in. od spożywanych płynów i temperatury otoczenia. Prawidłowa barwa moczu ma zabarwienie żółte lub bursztynowe. Intensywność barwy zależy od ilości wytworzonego moczu, mocz zagęszczony jest ciemniejszy, ze względu na większe stężenie barwnika urochromu. Przy prawidłowym funkcjonowaniu nerek, mocz produkowany jest w objętości 1-2 ml/min, ale w niektórych sytuacjach może się zwiększyć do 20ml/min. Mocz gromadzony jest w miedniczce nerkowej, skąd spływa do pęcherza moczowego przez moczowody.

Co to jest badanie moczu?

Badanie moczu są niezbędnym uzupełnieniem przy wykonywaniu testów z krwi. Najczęściej wykonywany jest, kiedy podejrzewane są choroby czy infekcje układu moczowego i nerek. Zawiera zbędne lub toksyczne produkty przemiany materii, które nie są już potrzebne dla organizmu. W diagnostyce badań moczu wyróżniamy badania przesiewowe: ocena cech fizjologicznych moczu oraz ogólne badanie moczu (ocenę właściwości fizykochemicznych) i ocenę osadu moczu. Badanie ogólne moczu obejmuje: określenie zabarwienia, stopnia zmętnienia, określenie ciężaru właściwego, odczynu, zawartości białka, glukozy, związków ketonowych, urobilinogenu i bilirubiny.

Kiedy należy wykonać badanie?

Wskazania do oznaczenia:

• Badania profilaktyczne
• Zakażenia nerek i dróg moczowych
• Krwiomocz
• Hemoglobinuria
• Mioglobinuria
• Kontrola leczenia cukrzycy
• Profilaktyka w powstawaniu kamieni moczowych
• Choroby krwi
• Stany zapalne dróg moczowych
• Ocena stanu ogólnego pacjenta
• Badania okresowe
• Badania przesiewowe
• Ostre i przewlekłe zatrucia
• Zaburzenia metaboliczne

Co wchodzi w skład moczu?

Głównym składnikiem moczu jest woda. Do pozostałych składników należą: azotowe produkty przemiany materii, sole mineralne oraz minimalne ilości innych substancji. Połowę rozpuszczonych w moczu substancji stanowi mocznik. Mocznik jest głównym końcowym produktem przemiany białkowej. Wraz z moczem wydalany jest, także kwas moczowy. Kwas moczowy jest końcowym produktem przemiany purynowej Do soli mineralnych wydalanych z moczem należą: sole sodu, potasu, wapnia i magnezu w postaci chlorków, fosforanów i siarczanów. 44% wszystkich soli zawartych w moczu stanowi chlorek sodowy. W przypadku występowania choroby w moczu mogą pojawić się większe ilości białek, cukrów i barwników żółciowych.

Badanie moczu – przygotowanie do pobrania próbki

Aby prawidłowo wykonać badanie należy przestrzegać kilku zasad przed oddaniem moczu do analizy. Mocz należy zebrać do jałowego pojemnika, który możemy zakupić w odpowiednim punkcie.

• Próbkę moczu należy pobrać z moczu oddanego po nocy
• Przez pobraniem moczu na badanie ogólne nie należy przez 12 godzin spożywać posiłków ani pić
• Nie należy oddawać moczu do badania ogólnego w trakcie trwania miesiączki
• Przed badaniem należy podmyć się pod bieżącą ciepłą wodą z mydłem
• Mocz oddaje się ze środkowego strumienia bezpośrednio do naczynia transportowego
• Pojemniki do pobierania moczu powinny być czyste i jednorazowego użytku

Jak interpretować wyniki?

Wyniki badania ogólnego moczu należy interpretować ze względu na:

1. Barwę moczu:

• Prawidłowy: Słomkowa –Żółty
• Nieprawidłowy: Inne barwy moczu wymagają konsultacji z lekarzem. Niebieski mocz zdarza się niezwykle rzadko i może świadczyć o chorobie genetycznej – hiperkalcemii. Należy obserwować barwę moczu, ponieważ jej chwilowe zabarwienie może świadczyć o produktach, które spożywamy często np. szpinaku czy szparagach, które mogą powodować zmianę zabarwienia na zieloną. Czerwony mocz może być konsekwencją stosowania niektórych leków.

2. Przejrzystość:

• Prawidłowy: Przejrzysty
• Nieprawidłowy: Mętny mocz może świadczyć o obecności białych krwinek. Należy udać się na konsultację lekarską.

3. Ciężar właściwy:

• Prawidłowy: od 1,003 do 1,030
• Nieprawidłowy: Bardzo wysoki ciężar właściwy może być związany z zagęszczeniem moczu, na skutek przyjmowania zbyt małych ilości płynów oraz jej utraty na skutek wymiotów, biegunek, gorączki. Zbyt niski ciężar właściwy jest wynikiem nadmiernego przyjmowania płynów, choroby nerek lub stosowaniem leków moczopędnych.

4. pH:

• Prawidłowy: pH moczu 4,8 – 8,0
• Nieprawidłowy: Zbyt wysokie pH może świadczyć m. in. o infekcji bakteryjnej dróg moczowo – płciowych, ale także o nadmiarze potasu. Zbyt niskie pH może sugerować niewydolność nerek, rozedmę płuc, odwodnienie, problemy jelitowe

5. Białko:

• Prawidłowy: nieobecny
• Nieprawidłowy: Białko w moczu może świadczyć o chorobie nerek, chorobie dróg moczowych, chorobach układu krążenia, chorobie krwi lub gorączce

6. Glukoza:

• Prawidłowy: nieobecna
• Nieprawidłowy: Występowanie glukozy w moczu może świadczyć o zaburzeniach pracy nerek, schorzeniach wątroby, zaburzeniach hormonalnych, przyjmowaniu niektórych leków.

7. Ciała ketonowe:

• Prawidłowe: nieobecne
• Nieprawidłowe: Występowanie ciał ketonowych w moczu może świadczyć o niewyrównanej cukrzycy. Ich obecność stwierdza się, także w trakcie wyczerpującego i długotrwałego wysiłku fizycznego, u osób na diecie niskowęglowodanowej oraz diety wysokotłuszczowej. Ciała ketonowe w wysokim stężeniu świadczą o nadużywaniu alkoholu, stosowaniu niektórych leków czy nieleczonej nadczynności tarczycy.

8. Urobilinogen:

• Prawidłowo: Norma <1 mg/dl
• Nieprawidłowy: Podwyższony poziom urobilinogenu może świadczyć o hemolizie, stanach zapalnych wątroby, marskości wątroby. Zbyt niskie stężenie urobilinogenu wskazuje na żółtaczkę mechaniczną.

9. Bilirubina:

• Prawidłowa: Norma całkowita – 0,2 – 1,1 mg/ dl

         Bilirubina związana (bezpośrednia) – 0,1 – 0,3 mg/ dl

         Bilirubina niezwiązana (pośrednia) – 0,2 – 0,7 mg / dl

• Nieprawidłowa: Zbyt niskie stężenie bilirubiny nie ma znaczenia klinicznego. Zbyt wysoki poziom bilirubiny może świadczyć o marskości wątroby, zmianach nowotworowych, zakrzepicy żył, kamicy nerkowej, zapaleniu dróg żółciowych, nowotwory dróg żółciowych i trzustki.

Badanie moczu - nieprawidłowości

Podczas ogólnego badania moczu mogą pojawić się nieprawidłowości:

1. Erytrocyty (krwinki czerwone)
   
   Zwiększona liczba krwinek czerwonych w moczu może świadczyć o chorobach dróg moczowych i nerek. W organizmie może następować wówczas tendencja do krwawień. Krwiomocz urologiczny występuje w kamicy moczowej, a u mężczyzn pojawia się w chorobach gruczołu krokowego. Krwiomocz może występować, także przy intensywnym wysiłku fizycznym lub w przypadku zanieczyszczenia próbek krwią menstruacyjną.
   
   
2. Leukocyty (krwinki białe)
   
   Leukocyty, jeżeli występują w moczu posiadają zdolność do tworzenia skupisk, jednak w większości przypadków występują pojedynczo. Najczęściej można zaobserwować w moczu neutrofile. Zwiększona liczba neutrofili w moczu może świadczyć o chorobach infekcyjnych dróg moczowych w tym zapalenie pęcherza moczowego, cewki, gruczołu krokowego, a także o kłębuszkowym zapaleniu nerek i aseptycznym zapaleniu pęcherza moczowego.
   
   
3. Bakterie, drożdże i inne mikroorganizmy
   
   Drożdże często występują w moczu kobiet z zapaleniami pochwy. Drożdże bardzo często namnażają się w moczu u pacjentów z glukozurią. Grzyby natomiast mogą świadczyć o infekcji dróg moczowych u pacjentów z osłabionym organizmem. Wśród pierwotniaków najczęściej infekcje intymne wywołuje Trichomonas vaginalis. Trichomonas vaginalis powoduje świąd, podrażnienie okolic intymnych i ból podczas współżycia.
   
   
4. Lipidy
   
   Zwiększona przepuszczalność błony podstawnej kłębuszka nerkowego prowadzi do pojawienia się składników lipidowych w moczu. Lipoproteiny w moczu mogą występować u pacjentów z intensywnym białkomoczem.

Badanie moczu – cena

Cena wykonania badania ogólnego moczu nie jest wysoka. Jednak w dzisiejszych czasach na rynku pojawiają się testy, które pozwalają na wykonanie testu na ogólne badanie moczu w warunkach domowych. Test URS 10 pozwala na analizę 10 różnych parametrów badawczych: glukoza, bilirubina, ciałka ketonowe, ciężar właściwy, krew, pH, białko, urobilinogen, azotyny, leukocyty. W komfortowych warunkach możemy wykryć stany zapalne układu moczowego. W momencie kiedy pojawią się odchylenia, należy zgłosić się do lekarza.

 

Bibliografia:

1. Okrągła, K. Szychowska, L. Wolska; Mechanizmy utrzymania sterylności układu moczowego; POSTEPY Hig Med. Dosw; 2014
2. Walentowicz, D.Krzemiński, Z. Kopański, M. Liniarski, J. Tabak, S. dyl, M. Kieczka-Radzikowska, M. Mazurek; Wybrane zagadnienia z anatomii i fizjologii układu moczowego; Journal of Clinical Healthcare 3; 2017
3. Bil-Lula, A. Ćwiklińśka, D. Kamińska, J. Kamin=ńska, Z. Kopczyńska, D. Kozłowska, A. Krzywonos-Zawadzka, M. Mantur, A. Mertas, M. Pietruczuk, B. Solnica, I. Zoubek; Zalecenia Polskiego Towarzystwa Diagnostyki Laboratoryjnej dotycząca badania upostaciowanych elementów moczu w medycznym laboratorium diagnostycznym; Journal od Laboratory Diagnostics; 2019
4. Zalewska-Puchała; Pobranie moczu do badania; Wybrane procedury postepowania pielęgniarskiego