Nietolerancją pokarmową nazywamy odpowiedź nieimmunologiczną zapoczątkowaną przez pokarm albo dany składnik pokarmu w różnej dawce. Są to niealergiczne reakcje na pokarm, które nie angażują układu odpornościowego. Niektóre nietolerancje pokarmowe wiążą się z organicznym procesem patofizjologicznym, gdzie w przypadku nietolerancji na dany składnik pokarmowy konsekwencją jest niedobór enzymu, który dany składnik rozkłada.
Nietolerancje pokarmowe stanowią ok. 20% przypadków w populacji ogólnej. Ze względu na brak wiarygodnych biomarkerów diagnostycznych dla wszystkich nietolerancji pokarmowych trudne jest namierzenie konkretnego pokarmu powodującego nietolerancje u danej osoby. W związku z tym stosuje się metodę prób i błędów, w ramach której podejrzane składniki są eliminowane z diety na krótki okres, a następnie ponownie do niej wdrażane w celu oceny reakcji na brak danego składnika.
Istnieją kluczowe różnice pomiędzy alergią pokarmową, a nietolerancją pokarmową, przez co istnieją różne strategie diagnostyczne i opcje terapeutyczne. Alergią pokarmową nazywamy odpowiedź immunologiczną na białko pokarmowe za pośrednictwem immunoglobulin E (IgE). Odpowiedź immunologiczną w alergii pokarmowej można podzielić na IgE-zależną, niezależną od IgE lub mieszaninę obu powyższych. Częstość występowania alergii pokarmowej jest różna i dotyczy 1-2% dorosłych i mniej niż 10% dzieci. Alergia pokarmowa pojawia się zazwyczaj po ekspozycji na dany pokarm i nie występuje podczas jej unikania. Najczęściej alergie pokarmowe powodują reakcje skórne, objawy ze strony układu oddechowego oraz żołądkowo-jelitowe. Najcięższą przypadłością w przypadku alergii pokarmowej jest wstrząs anafilaktyczny, który prowadzi do śmierci. Anafilaksja jest odpowiedzią ogólnoustrojową związaną z antygenem zlokalizowanym na komórkach tucznych i bazofilach. Powoduje uwalnianie mediatorów stanu zapalnego: histaminy, tryptazy i chemoatraktantów. Objawy obejmują pokrzywkę, obrzęk naczynioworuchowy, objawy ze strony układu oddechowego i żołądkowo-jelitowego po najcięższy stopień – wstrząs anafilatyczny.
Aby zdiagnozować alergię pokarmową IgE-zależną wykonywane są punktowe testy skórne lub pomiar poziomu przeciwciał IgE specyficznych dla konkretnej żywności. Główną trudnością w przypadku obu testów na obecność IgE (sIgE) jest to, że nie są one w stanie odróżnić osoby, która jest jedynie uczulona na alergen (ma wykrywalną krążącą sIgE) od osoby, która jest klinicznie alergiczna (ma wiodące IgE związane z komórkami tucznymi do natychmiastowego zwolnienia mediatora). Testy skórne wykrywają obecność IgE dla określonych antygenów. Ekstrakty spożywcze i kontrolne są nakładane na skórę poprzez nakłucie lancetem. Po 20 minutach mierzy się średnicę stwardnienia i porównuje z klinicznymi tabelami dla odpowiednich alergenów. Testy płatowe polegają na nałożeniu ekstraktu spożywczego bezpośrednio na skórę pleców pacjenta, a następnie ocenę po 48-72 godzinach pod kątem rumienia, nacieku i grudek. W przypadku alergii pokarmowych postępowanie polega na przestrzeganiu ścisłej diety eliminacyjnej i szybkiej reakcji na każdą przypadkową ekspozycję. Istnieją pewne obiecujące wskazówki dotyczące nowych terapii. Jedna z nich dotyczy wywołanie tolerancji na określone alergeny za pomocą immunoterapii, druga natomiast ma na celu szersze zwalczanie alergii poprzez tłumienie odpowiedzi IgE.
Nietolerancje pokarmowe to niepożądana rekcja na pokarmy, która nie wpływają na układ odpornościowy. Są zdecydowanie częściej zgłaszane niż alergia pokarmowa. Nietolerancje pokarmowe obejmują organiczny proces patofizjologiczny np. nietolerancję laktozy czy fruktozy. Znaczna część nietolerancji jest trudna do wyjaśnienia. Objawy mogą pojawić się dopiero kilka godzin po spożyciu pokarmu i mogą trwać od kilku godzin do kilku dni. Dodatki do żywności, takie jak glutaminian sodu i siarczany mogą również powodować reakcje, takie jak objawy oddechowe, nieżyt nosa, pokrzywka, obrzęk naczynioworuchowy. Osoby, których objawy ustępują lub nie ustępują po ograniczeniu diety, nadal powinny unikać pokarmów, które postrzegane są jako wywołujące objawy.
Gluten jest głównym białkiem magazynującym ziarna pszenicy. Poza stanem autoimmunologicznym celiakii i alergii na pszenicę, gluten wiąże się z objawami żołądkowo-jelitowymi, w tym z bólem brzucha, wzdęciami i zaburzeniami pracy jelit. Histamina to amina biogenna, która występuje naturalnie w organizmie, jak również w wielu produktach spożywczych. Występuje najczęściej w gotowych posiłkach, półproduktach lub produktach z długim okresem przydatności. Nietolerancja histaminy może prowadzić do niespecyficznych objawów ze strony przewodu pokarmowego i objawów pozajelitowych, które występują głównie podczas posiłków i bezpośrednio po nich. Nietolerancja wynika z braku równowagi nagromadzonej histaminy oraz zmniejszonej zdolności do degradacji histaminy. U osób zdrowych oksydazy aminowe mogą szybko odtruwać histaminę przyjmowaną z pożywieniem, podczas gdy osoby z niską aktywnością oksydazy aminowej narażone są na toksyczność histaminy. Fruktoza jest jednym z dwóch cukrów prostych, monosacharydów zawartych w sacharozie. Fruktoza jest wchłaniana bez rozkładu enzymatycznego. Wchłanianie fruktozy jest stymulowane przez jednoczesne przyjmowanie glukozy w sposób zależny od dawki. U niektórych osób proces wchłaniania jest niepełny i może być przeciążony, jeżeli występuje nadmiar fruktozy w świetle jelita. Każda niewchłonięta cząsteczka fruktozy dotrze do okrężnicy, gdzie fermentacja doprowadzi do wytwarzania gazu i objawów podobnych do tych, które występują w przypadku złego wchłaniania laktozy.
Bibliografia:
- L. Turnbull, H. N. Adams, D. A. Gorard; Review article: the diagnosis and managment of food allergy and food intolerances; Alimentary Pharmacology and Therapeutics; 2014
- J. Tuck, J. R. Biesiekierski, P. Schmid-Grendelmeier, D. Pohl; Food Intolerances; MDPI, 2019
Komentarze do wpisu (0)
