Nietolerancja glutenu – objawy, dieta, leczenie

Nietolerancja glutenu – objawy, dieta, leczenie

Celiakia to nietolerancja glutenu, białka znajdującego się w pszenicy, życie, jęczmieniu czy owsie. Chorzy, u których zdiagnozowano celiakię powinni stosować przez całe życie dietę bezglutenową. Jeżeli chcesz dowiedzieć się jakie są objawy nietolerancji glutenu czy nowoczesne techniki do wykrywania choroby koniecznie przeczytaj artykuł.

Co to jest gluten?

Gluten to frakcja białek, która obecna jest w nasionach zbóż takich jak pszenica, żyto czy jęczmień. Prolaminy występujące w owsie różnią się składem aminokwasów od prolamin pszenicy, jęczmienia oraz żyta, stąd niezanieczyszczony prolaminami innych zbóż owies jest na ogół dobrze tolerowany przez większość chorych na celiakię. Gluten jest białkiem, które nie może być w pełni strawione przez ludzki organizm, w swojej strukturze zawiera 33-aminokwasy, z których glutaminy i proliny są oporne na działanie soku żółciowego, a także na wszystkie enzymy proteolityczne przewodu pokarmowego. Struktura białka może różnić się w zależności od kilku czynników, co utrudnia analizę.

Czym jest celiakia?

Celiakia to choroba zapalna jelita cienkiego o podłożu immunologicznym. Celiakia wywołana jest przez spożywanie glutenu. Jedyną skuteczną metodą leczenia celiakii jest stosowanie przez całe życie diety bezglutenowej. Szacowane jest, że u pacjentów w 85% po stosowaniu diety bezglutenowej zanikają zmiany chorobowe. Przestrzeganie odpowiedniej diety zapewnia choremu lepsze funkcjonowanie fizyczne i psychiczne oraz zapobiega potencjalnym powikłaniom. Celiakia jest chorobą trwającą przez całe życie, charakteryzuje się zaburzeniami trawienia i wchłaniania jelitowego. Choroba wywoływana jest przez nieprawidłową reakcję immunologiczną na zawarte w zbożach rozpuszczalne w alkoholu frakcje białka – gluten. Istnieje skłonność genetyczna - choroba występuje u osób niosących ludzki antygen leukocytarny (HLA)-DQ2 lub DQ8.

Kto choruje najczęściej na celiakię?

Celiakia to rodzaj chronicznej niestrawności spotykanej u osób w każdym wieku, szczególnie u dzieci w wieku od 1 do 5 lat. Charakteryzuje się wstępowaniem bladego stolca o luźnej, wodnistej konsystencji i nieprzyjemnym zapachu spowodowanym fermentacją spożywanych pokarmów. Zaostrzenie objawów choroby najczęściej powodują: ciąża, infekcje przewodu pokarmowego, zabiegi chirurgiczne, stres i zwiększona ekspozycja na gluten. Celiakia bardzo często wykrywana jest u dzieci do 5 roku życia. W czasie dojrzewania bardzo często zauważalna jest remisja, natomiast szczyt zachorowań pojawia się w wieku 35 – 55 lat. Obecnie bardzo często diagnozowana jest celiakia u osób w wieku od 40 do 50 lat, 20% przypadków stanowią pacjenci powyżej 60 roku życia. W przypadku diagnozowania osoby dorosłej ważne jest, aby szczegółowo przeprowadzić wywiad pod kątem występowania podobnych objawów w wieku dziecięcym, a także innych chorób towarzyszących.

Objawy nietolerancji glutenu

Do charakterystycznych objawów celiakii należą:

• Ból brzucha
• Wzdęcia
• Biegunki
• Utrata masy ciała
• Zaburzenia psychiczne
• Depresyjne nastroje
• Zmęczenie
• Ból kostny
• Hipotonia mięśniowa
• Zaburzenia cyklu miesiączkowego
• Zmiany skórne
• Hipoproteinemia
• Hipokalcemia
• Niedokrwistość megaloblastyczna
• Krzywica
• Nietolerancja dwucukrów
• Niedokrwistość żelaza
• Niedobór witaminy D
• Wczesna osteoporoza
• Cukrzyca typu 1
• Zaburzenia płodności
• Skłonność do poronień
• Wysokie stężenie cholesterolu

 

Pomimo charakterystycznych objawów celiakia bardzo często pozostaje nierozpoznana, ponieważ podobne dolegliwości występują przy innych zaburzeniach gastrycznych.

Celiakia – dieta

Leczenie celiakii odbywa się poprzez stosowanie przez całe życie diety bezglutenowej. Dieta bezglutenowa polega na całkowitym wyłączeniu z jadłospisu produktów, które są źródłem glutenu. Są to przede wszystkim produkty zawierające pszenicę i jej odmiany: orkisz, żyto, jęczmień, pszenżyto, a także owies. Pożycie nawet bardzo małych ilości glutenu może prowadzić do nawrotu choroby lub do wystąpienia powikłań. Pod wpływem diety u około 85% pacjentów ustępują zmiany błony śluzowej. Ważną rolę odgrywa uzupełnienie niedoborów witamin i składników mineralnych. Każdy produkt dla osób z celiakią powinien posiadać właściwe oznakowanie – „produkt bezglutenowy” znajdujący się na opakowaniu lub symbol przekreślonego kłosa. Dieta bezglutenowa powinna być lekko strawna, bogata w pełnowartościowe białko oraz w witaminy rozpuszczalne w tłuszczach, kwas foliowy, Fe i Ca. Bardzo istotne jest, aby posiłki były urozmaicone, bogate w warzywa i owoce. Wiele produktów zbożowych bezglutenowych (kukurydza, ryż, sorgo, proso, maniok) ma mniejszą zawartość witamin z grupy B i składników mineralnych w porównaniu z innymi zbożami, dlatego tak istotne jest, aby zadbać o zbilansowaną dietę. Bardzo cenne dla organizmu są: amarantus, kasza jaglana, gryczna, suszone owoce, orzechy, ziarna słonecznika, sezamu, pestki dyni. Owoce i warzywa najlepiej spożywać w postaci soków, przetworów i surówek. W diecie należy spożywać warzywa strączkowe ze względu na zawarte w nich białka bogate w egzogenne aminokwasy. Należy jednak zwrócić uwagę, że niektóre z nich są ciężko strawne, wówczas należy je wyeliminować z diety. Źródłem pełnowartościowego białka, tłuszczu, wapnia i witamin w diecie osoby chorej jest mleko i jego przetwory. Niedozwolone jest spożywanie słodowych jogurtów i zbożowych. Bogatym źródłem białka jest również mięso, ryby i jajka. Istotne jest wprowadzenie do diety mięsa drobiowego, cielęcego, wołowego, króliczego i ryb. Zabronione jest spożywanie mięsa i ryb panierowanych lub gotowanych z sosem zawierającym mąkę. Na diecie bezglutenowej można pić: wodę mineralną, kompoty, nektary, soki owocowe, herbatę, napary ziołowe oraz naturalna kawę. Należy unikać: kawy zbożowej, rozpuszczalnej, kakao oraz napojów owsianych. Tłuszcze zwierzęce jak masło, należy spożywać w niewielkich ilościach, natomiast warto stosować tłuszcze roślinne: oliwę z oliwek, oleje nasienne. Niedozwolone jest spożywanie smalcu, boczku czy słoniny. Zaleca się unikać ostrych przypraw. Dodatkowo istotnym elementem jest odpowiednio przygotowanie potrawy. Zalecane jest gotowanie na parze, w szybkowarach, naczyniach bez wody. Należy unikać smażenia i pieczenia w dużej ilości tłuszczu.

Dieta bezglutenowa – wady

Stosowanie diety bezglutenowej wiąże się z pewnymi niedogodnościami:

• Trudność w przestrzeganiu diety
• Dodatkowe koszty jedzenia
• Dodatkowy czas niezbędny do przygotowania posiłków
• Występowanie zaparć

Celiakia – wykrycie choroby

Celiakię najczęściej potwierdza się na podstawie badania makroskopowego podczas wykonywania endoskopii. Widoczne jest wówczas rozdęte jelito z wygładzoną powierzchnią błony śluzowej z widocznymi prześwitującymi naczyniami krwionośnymi i hipertroficznymi oraz naciekami zapalnymi. Prawidłowe postawienie diagnozy i podjęcie szybkiego leczenia jest istotnym elementem, które może poprawić komfort i życie pacjenta. Nieleczona celiakia powoduje nieodwracalne uszkodzenie błony śluzowej jelita, prowadząc do zaburzenia wchłaniania, niedożywiania i innych powikłań, które mogą zagrażać życiu.

Test na nietolerancję glutenu

Wśród innowacyjnych metod wykrywania celiakii jest szybki domowy test na nietolerancję glutenu. Jest to immunochromatograficzny test, który wykrywa przeciwciała związane z celiakią. Domowy test wykonywany jest za pomocą próbki krwi pobranej z opuszka palca. Wynik testu uzyskujemy w ciągu kilkunastu minut. Pojawienie się dwóch kresek na kasetce testowej oznacza wynik pozytywny, natomiast jedna kreska oznacza wynik negatywny.

Bibliografia:

1. Grzemisławski, H. Stankowiak-Kulpa, M. Włochal; Celiakia – standardy diagnostyczne i terapeutyczne 2010 roku; Via Medica, 2010
2. Dittfeld, K. Gwizdek, D. Parol, M. Michalski; Dieta bezglutenowa – charakterystyka grup docelowych; Postepy Hig Med. Dosw, 2018
3. Ratkovska, A. Wojtasik, H. Kunachowicz; Łatwość rozpoznania produktów spożywczych do stosowania w diecie bezglutenowej na podstawie informacji na etykietach; Bromat. Chem. Toksykol, 2008
4. Vici, L. Belli, M. Biondi, V. Polzonetti; Gluten free diet and nutrient deficiencies: A review; Clinicial Nutrition, 2016